Muri Bibiliya, igitabo gitagatifu cy’amadini menshi ku isi, harimo inkuru nyinshi z’ibihe bikomeye by’ubwicanyi bwahitanye imbaga y’abantu.
Nubwo atari jenoside nk’uko tuyisobanura mu buryo bwa politiki n’amategeko mpuzamahanga y’iki gihe, hari ubwicanyi bwagiye bukorwa bugamije kurimbura itsinda runaka ry’abantu cyangwa abafite imyizerere cyangwa imyumvire runaka.
Aha ni ho dusanga amateka ateye agahinda y’abantu bishwe mu buryo buteye ubwoba, ahanini bitewe n’amabwiriza ya gihanuzi cyangwa amadini ya kera yashakaga gukomeza ubutegetsi cyangwa kwizera.
Abana biciwe i Betelehemu
Mu gihe Yesu yari akivuka, Umwami Herode yumvise inkuru y’uko havutse "umwami w’Abayahudi." Aho kugira ngo amenye neza uwo ari we, yahise ategeka ko abana bose b’abahungu bari munsi y’imyaka ibiri bicwa i Betelehemu no mu nkengero zaho (Matayo 2:16). Ibi byari mu rwego rwo kurengera ubutegetsi bwe, aho yashakaga kwica uwo mwana w’isezerano atarakura.
Iryo tegeko ryatumye harandurwa ubuzima bw’inzirakarengane nyinshi—abana batari bazi icyaha n’icyiza. Byari ubwicanyi bukozwe n’umutegetsi wifuzaga kurimbura igisekuru cyose cyari cyatangiye gukuramo umwana w’igihangange atashoboraga kugenzura.
Umwuzure wo mu gihe cya Nowa
Mu Ntangiriro 6–7, Bibiliya itubwira ko Imana yabonye ko isi yuzuye urugomo n’ubugome, igafata icyemezo cyo kuyarimbura isi yose, isiga gusa Nowa n’umuryango we. Abandi bantu bose bararohamye, ari abana, abagore n’abagabo, ndetse n’inyamaswa zitari mu nkuge.
Nubwo byasobanuwe nk’igikorwa cy’ubutungane n’igihano cy’ibyaha, byari ukurimbura imbaga, kandi bamwe babifata nk’uburyo bwo gusibanganya burundu itsinda ry’abantu batumviye.
Umujinya wo muri Egiputa – Gupfa kw’imfura
Mu gihe cy’ibigeragezo byibasiye Misiri (Kuva 11–12), Imana yohereje icyago cya nyuma cyahitanye abana b’imfura b’Abanyegiputa bose, barimo n’amatungo. Uwo munsi ni wo watumye Farawo arekura Abisirayeli bari barabujijwe kuva mu gihugu.
Ariko ukuri ni uko ubuzima bw’abana benshi bwahagendeye ku bw’icyemezo cy’umwami Farawo n’umugambi w’Imana wo gutabara ubwoko bwayo.
Itegeko ryo kurimbura Abanyakanani
Mu gihe Abisirayeli bari bageze mu gihugu cy’isezerano (Kanaani), bategetswe kurimbura amoko yari ahatuye: Abanyakanani, Abamori, Abayebusi, n’abandi (Gutegeka kwa kabiri 7:1-2). Ibi byari bigamije kurinda ubwoko bw’Imana "kwanduzwa" n’imico yabo no gusenga ibigirwamana.
Imijyi yose yarasenywaga, abagore, abana, n’abagabo bakicwa. Iri ryari itegeko ritaziguye, rihamagarira kurimbura abantu bose bo mu gace runaka, ryatumaga ubwoko bwose buhambwa bugashira.
Gahunda ya Mose yo kurimbura abanyabyaha
Nyuma y’icyaha cyo gusenga inyana ya zahabu, Mose yategetse Abalewi kwica abantu barenga 3000 mu gihugu (Kuva 32:25-29). Ni igikorwa cyafashwe nk’igihano cy’icyaha gikomeye, ariko kititaye ku mishyikirano, amarangamutima cyangwa imiryango. Kwica byari nk’uburyo bwo kugarura ubudahemuka ku Mana.
Inyigisho ku buzima n’uruhare rw’ubuyobozi
Aya mateka atwereka ko ubuyobozi bushobora gutera inkunga ibikorwa bikomeye byo kwica abantu, rimwe na rimwe ku mpamvu za politiki, ukwikunda, cyangwa igitugu cy’idini. Bibiliya itwereka ukuntu amategeko, iyo atanzwe n’abo mu bubasha, ashobora guteza ibibazo bikomeye ku buzima bw’imbaga, harimo n’ab’inzirakarengane.
Buri gihe, ibyo bikorwa bikwiye gutuma umuntu atekereza ku gaciro k’ubuzima, kurengera inzirakarengane, no kwamagana icyaha cy’ubwicanyi aho cyava hose.