Hari impamvu zifatika zishobora gutuma Cardinal Antoine Kambanda ataba Papa mu cyimbo cya Francis nubwo hari benshi bakomeje kumuha ayo mahirwe.
Nyuma y’urupfu rwa Papa Francis, hatangiye ibiganiro n’ibihuha ku bantu bashobora kumusimbura. Mu gihe Cardinal Antoine Kambanda, Arikiyepisikopi wa Kigali, yavuzwe n’abatari bake mu buryo bw’icyizere, hari impamvu zitandukanye zifatika zishobora gutuma adatorwa nk’Umushumba wa Kiliziya Gaturika ku Isi. Dore impamvu nyamukuru:
1. Izina ritazwi cyane ku rwego mpuzamahanga
Nubwo Cardinal Kambanda w’imyaka 66 y’amavuko azwi cyane mu Rwanda no mu Karere k’Afurika y’Iburasirazuba, ku rwego mpuzamahanga nta bwo afite izina rikomeye cyangwa ijwi rikomeye muri Kiliziya y’i Roma.
Mu gihe abatora (abakaridinari batarengeje imyaka 80) bagenda bagendera ku bakandida bazwiho gutanga umusaruro ku rwego rusange rwa Kiliziya, kutamenyekana cyane bishobora kumubera inzitizi ikomeye.
2. Kuba atarigeze aba mu nzego za vatikani
Abenshi mu batowe nk’Abapapa bigeze kugira inshingano zikomeye mu nzego za Vatikani (nka Kongere y’Ibikorwa by’Ubutumwa, Iyogezabutumwa, cyangwa Umuryango Ushinzwe Amadini). Cardinal Kambanda nta nshingano yigeze agira muri izo nzego mpuzamahanga, ibintu bituma bamwe bamubona nk’utaramenya neza uburyo Kiliziya ikora ku rwego mpuzamahanga.
3. Nta burambe bwimbitse mu ruhando rwa politiki ya Vatikani
Mu matora y’abapapa, uburambe mu miyoborere, diplomasie, n’ubushobozi bwo guhuza ibitekerezo bitandukanye biba ari ingenzi. Cardinal Kambanda, nubwo afite uburambe mu buyobozi bwo mu Rwanda, ntarigaragaza cyane mu biganiro cyangwa impaka zihanitse ziba mu Nama z’Abakaridinari (Synods), ndetse ntaramenyekana nk’umuntu ushobora kuyobora Kiliziya hagati y’amahame ya gakondo n’icyerekezo gishya.
4. Icyerekezo cy’amahame akomeye cyane (conservative)
Cardinal Kambanda azwiho guharanira amahame ya gakondo y’Imana, arwanya ivangura rishingiye ku gitsina, akamagana gukuramo inda, n’ibindi bigaragara nk’uburyo butemewe bw’imyemerere. Nubwo ibi bikunzwe na bamwe, hari abandi bakibibonamo gukakaza ibintu cyane, bikaba byatuma abatora bashaka uhuza impande zombi batamutekerezaho.
5. Kubura inkunga y’itangazamakuru n’impinduka mu rwego rw’imibanire y’isi
Mu gihe abapapa baheruka (nk’aba Benedigito XVI na Francis) bagiye bafite n’impinduka mu buryo bwo kuvugana n’itangazamakuru, gukoresha imbuga nkoranyambaga, cyangwa kwagura ibitekerezo bihuje isi n’iyobokamana, Cardinal Kambanda nta bwo aragaragaza ubushake cyangwa ubushobozi mu rwego rwo gutambutsa ubutumwa kuri urwo rwego mpuzamahanga.
6. Afurika ishobora gukomeza kwibagirana mu matora
Nubwo Abanyafurika bagenda biyongera mu bakaridinari, mu matora y’Abapapa benshi baturuka i Burayi, ahari amateka akomeye ya Kiliziya Gatolika, haari ababona ko Kiliziya itarahindura imyumvire ku buryo bwimbitse ngo ihe icyubahiro gikwiriye abaturuka muri Afurika cyangwa mu bindi bice bitari i Burayi.
Cardinal Antoine Kambanda afite imyemerere ikomeye, uburere bwimbitse bwa gikirisitu, n’uburambe bukomeye mu buyobozi. Ariko, ibura ry’ubwamamare mpuzamahanga, kutagira uburambe bugaragara muri Vatikani, hamwe n’impamvu zijyanye n’imiterere y’amatora, bishobora kumubera inzitizi mu rugendo rw’amahirwe yo kuba Papa.
Nubwo bimeze bityo, igitinyiro n’uruhare rwe mu bikorwa by’ubwiyunge n’ibikorwa by’iyogezabutumwa mu Rwanda no mu karere ntibikwiye gusuzugurwa. Kambanda ashobora kutaba Papa, ariko ni umwe mu bakaridinari bifitemo icyizere ku hazaza h’isi ya gikirisitu.
Ubu busesenguzi ni uruhurirane rw’ubushishozi bushingiye ku makuru y’impamo, amateka, imyitwarire y’abatorewe kuba Papa mbere, n’icyerekezo cya Kiliziya Gatolika ku rwego mpuzamahanga. Ntabwo bushingiye ku marangamutima cyangwa ibihuha, ahubwo ni isesengura ryimbitse rishingiye ku bimenyetso bifatika n’amategeko n’imiterere y’iIdini Gatolika.
Haba hari Papa w’Umwirabura wigeze kubaho?
Yego, mu kinyejana cya 3 n’icya 5, Kiliziya Gatolika yigeze kugira abapapa b’Abanyafurika: Papa Victor I, Papa Miltiades na Papa Gelasius I. Aba bose bakomokaga muri Afurika y’Amajyaruguru (ahari Libiya na Tuniziya y’ubu). Nyuma y’abo, nta wundi mwirabura wigeze agera kuri uwo mwanya.
Abakandida b’Abirabura Bashobora Gusimbura Papa Francis
Mu bakandida bashobora gusimbura Papa Francis, hari abakaridinari b’Abanyafurika bafite amahirwe:
• Cardinal Peter Turkson (Ghana): Afite imyaka 76, azwiho guharanira ubutabera mu bukungu no kurengera ibidukikije. Nubwo afite imyemerere ya gakondo ku bijyanye n’imyitwarire y’Abakirisitu, yagaragaje ubushake bwo guhindura uburyo Kiliziya ikorana n’isi.
• Cardinal Fridolin Ambongo (Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo): Afite imyaka 65, ni Arikiyepisikopi wa Kinshasa kuva mu 2018. Azwiho guharanira amahoro n’ubutabera, ndetse no kuba ijwi ry’abatagira kivurira.
• Cardinal Robert Sarah (Guinée): Afite imyaka 79, azwiho imyemerere ikomeye ya gakondo. Nubwo yigeze kuba mu batavuga rumwe na Papa Francis, aracyafite abayoboke benshi mu bakaridinari.
• Cardinal Wilton Gregory (Amerika): Afite imyaka 77, ni Umunyamerika wa mbere w’Umwirabura wagizwe karidinari. Yigeze kuba Arikiyepisikopi wa Washington kugeza muri Mutarama 2025. Azwiho guharanira uburenganzira bwa muntu n’impinduka muri Kiliziya.
Ese hari amahirwe yo kugira Papa w’Umwirabura?
Nubwo amateka agaragaza ko abapapa benshi baturutse i Burayi, cyane cyane mu Butaliyani, impinduka mu mubare w’Abakirisitu ku isi zerekana ko Afurika n’Aziya bifite uruhare runini mu hazaza ha Kiliziya.
Papa Francis yasize ashyizeho abakaridinari benshi baturuka muri Afurika, Aziya na Amerika y’Amajyepfo, bikaba bishobora gutuma amahirwe yo kubona Papa w’umwirabura yiyongera.
Amatora y’umuyobozi mushya wa Kiliziya Gaturika azaba muri Gicurasi 2025. Nubwo bigoye guhanura uzatorwa, amahirwe yo kubona Papa w’Umwirabura ariyongera, bitewe n’impinduka mu miyoborere ya Kiliziya no mu mibare y’abakirisitu ku isi.
Aba ni bo bahabwa amahirwe yo kuba basimbura Papa Francis muri Gicurasi
Ahifashishijwe mu busesenguzi:
Inyandiko ya Universi Dominici Gregis:
John Paul II. (1996). Universi Dominici Gregis: On the Vacancy of the Apostolic See and the Election of the Roman Pontiff. Vatican Publishing House. Retrieved from https://www.vatican.va
Itegeko Nshinga rya Kiliziya (Canon Law):
Catholic Church. (1983). Code of Canon Law (Codex Iuris Canonici). Vatican Publishing House. Retrieved from https://www.vatican.va/archive/cod-iuris-canonici/cic_index_en.html
Cardinal Antoine Kambanda ahabwa amahirwe yo kuba Papa, ariko hari impamvu zituma ashobora kutagera kuri uyu mwanya