Mu Rwanda haravugwa impinduka zikomeye ku bijyanye n’inzoga zitujuje ubuziranenge, ubusinzi, imyitwarire mu ruhame n’imyambarire. Bamwe mu bayobozi b’amadini barazishima, bakavuga ko zihuye n’indangagaciro z’idini. Ese ibyo Leta irimo gukora bihura bite n’ibyo Bibiliya na Korowani byigisha?

Mu byumweru bishize, mu Rwanda hagarutswe cyane ku ngamba nshya n’ibikorwa byo gukaza igenzura ku bintu bimwe na bimwe bifatwa nk’ibibangamira ubuzima, umutekano n’indangagaciro z’Abanyarwanda.

Ku ruhande rumwe, Leta yakajije urugamba rwo kurwanya inzoga zitujuje ubuziranenge zizwi cyane nk’“ibyuma”, inafunga inganda zitandukanye kandi ikura ku isoko ibicuruzwa bimwe na bimwe by’inzoga.

Ku rundi ruhande, habaye impaka zikomeye ku myambarire nyuma y’uko abakobwa bamwe babujijwe kwinjira mu gitaramo cya Diamond Platnumz Experience kubera imyambaro yabo.

Ibi byose byatumye hibazwa ikibazo gishimishije: Ese ibyo u Rwanda ruri gushyira imbere muri iyi minsi hari aho bihurira n’ibyo Bibiliya na Korowani byigisha?

Abakristo bagomba kumvira amategeko y’igihugu

Mbere yo kureba buri ngingo, hari ihame rimwe rikomeye riboneka muri Bibiliya: umukristo asabwa kubaha ubuyobozi n’amategeko igihe atanyuranyije n’ukwemera kwe.

Mu Abaroma 13:1–7, Pawulo asaba Abakristo kubaha abatware no gutanga ibyo basabwa n’ubutegetsi. Muri 1 Petero 2:13–17 na ho Abakristo basabwa kugandukira ubutegetsi bwashyizweho.

Ibi byatuma umuntu yibaza ati: Ese mu gihe Leta ishyizeho amabwiriza agamije kurinda ubuzima, umutekano n’imyitwarire myiza, umukristo yakagombye kuyasuzugura, cyangwa agomba kuyubahiriza?

Mu myumvire ya gikristo, igisubizo cyoroshye ni uko umukristo atagomba kuba umuntu urwanya amategeko kubera ko atishimiye ibyo asabwa gusa.

“Hehe n’Icyuma”: urugamba rwo gukuraho inzoga zangiza ubuzima

Kimwe mu bikorwa byagaragaye cyane muri Kanama 2026 ni urugamba rwo kurwanya inzoga zitujuje ubuziranenge zizwi cyane nk’“ibyuma.”

Rwanda FDA yafunze inganda umunani zikora inzoga, zirimo Ingufu Gin Ltd, NBG Ltd, Sky Drop Industries Ltd, Africana Buffalo Ltd, Nopa Company Ltd, Roots Investment Group Ltd, Rugali Agro-Processing Company na Zhonglu Industrial Liability Company Ltd. FDA kandi yategetse ko ibicuruzwa byakozwe n’izo nganda bivanwa ku isoko.

Urugamba rwakomereje no ku nzoga zatumizwaga mu mahanga. Ku wa 5 Kanama 2026, Rwanda FDA yahagaritse by’agateganyo itumizwa ry’ibirango 52 by’ibinyobwa bisembuye, inategeka ko ibyari bisanzwe ku isoko bihagarikwa. Muri ibyo harimo Kiwingu Spirit, Konyagi, Bazooka, Gilbey’s Gin, Bond 7 n’ibindi.

Icyemezo nticyasobanuye ko buri nzoga yose yabujijwe mu Rwanda; cyarebaga ibicuruzwa byari ku rutonde rwa FDA kandi hagatangazwa ko bishobora no kongerwamo ibindi mu gihe igenzura rikomeje.

Muri Gicumbi, urugamba rwiswe “Hehe n’Icyuma” rwageze no ku mucuruzi washyikirije ubuyobozi ku bushake amakarito 870 y’inzoga zitemewe yari afite agaciro karenga miliyoni 30 Frw, nyuma zirarundwa zimenwa mu ruhame.

Iyi gahunda kandi ntabwo ari urugamba rwa Leta rwonyine. Minisitiri w’Intebe Dr Justin Nsengiyumva yasabye abayobozi b’amadini n’amatorero gufatanya na Leta kurwanya “ibyuma,” avuga ko byangiza cyane ubuzima bw’urubyiruko.

Bibiliya yo ivuga iki ku businzi?

Bibiliya ntabwo ivuga ko inzoga zose ari mbi mu buryo bumwe, ariko yamagana cyane ubusinzi. Mu Befeso 5:18, Pawulo asaba abantu kudasinda vino. Imigani 20:1 na yo iburira ku nzoga n’ubusinzi. Imigani 23:29–35 isobanura ingaruka z’ubusinzi, harimo amakimbirane, ibikomere n’ingaruka ku buzima.

Ni ukuvuga ko iyo Leta irwanya inzoga zitujuje ubuziranenge zangiza abantu, cyane cyane urubyiruko, hari aho bihurira n’indangagaciro za Bibiliya zo kurinda ubuzima no kwirinda ubusinzi.

Kandi Korowani yo irushaho gusobanuka kuri iyi ngingo. Muri Al-Ma’idah 5:90, inzoga n’ibisindisha bishyirwa mu bintu byanduye kandi abayoboke basabwa kubyirinda.

Bityo, ku bijyanye n’inzoga, hari ihuriro rikomeye hagati y’ibyo Leta iri gukora n’ibyo aya madini yombi yigisha, nubwo ibyo bitavuze ko Leta yemeje ko ari byo shingiro ry’amategeko yayo.

Umushumba Ndayizeye Isaies yashimye gahunda yo kurwanya “ibyuma”

Mu gikorwa cya Rwanda Shima Imana 2026, mu nama yahuje abayitegura n’abanyamakuru muri Stade Amahoro, abayobozi b’amadini bagarutse ku kibazo cy’ibyuma.

Rev. Pastor Isaïe Ndayizeye, Umushumba Mukuru wa ADEPR akaba n’Umuyobozi wa Rwanda Shima Imana, yashimangiye akamaro ko gushimira Imana ku ntambwe u Rwanda rumaze gutera no gukomeza kurwanya ibibangamira imibereho myiza y’Abanyarwanda, avuga ko ari byiza ko ibyuma byahagaritswe kuko byangizaga urubyiruko.

Yagize ati: “Haba itandukaniro rikomeye ku muntu unywa inzoga n’umuntu utazinywa.” Aha yemeje ko umuntu wirinda ibisindisha ari we ugera ku ntego ze. Minisitiri w’Intebe na we yasabye amadini gufatanya na Leta kurwanya ibyuma, ibiyobyabwenge n’isenyuka ry’imiryango.

Ibi byatumye ikibazo cy’inzoga kiba kimwe mu bintu byahuje cyane Leta n’amadini muri iyi gahunda.

Dr Paul Gitwaza na we yashimye Imana ku bw’ibyo yavuze ko yakoreye igihugu, asaba ko u Rwanda rwakomeza kugira ubuntu, amahoro n’imigisha y’Imana, agira ati:” “Imana ni yo yakoreye mu bayobozi ngo bace ibi byuma kuko byaziye kurimbura urubyiruko.” Yemeje ko ibyuma byari umugambi wa Satani.

Kandi gusinda ku mugaragaro si ikintu cyemewe mu mategeko

Gufatira umuntu mu businzi ku mugaragaro biri guhanirwa cyane. Ingingo ya 268 y’Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange ivuga ko gusinda ku mugaragaro ari icyaha, kandi iyo umuntu abihamijwe n’urukiko ashobora guhanishwa igifungo kiri hagati y’iminsi umunani n’amezi abiri, ihazabu cyangwa kimwe muri ibyo bihano.

Bityo ibyo 2026 yakoze cyane ni ugukaza no gushyira imbaraga mu ishyirwa mu bikorwa ry’amabwiriza no kurwanya ibicuruzwa bibonwa nk’ibibangamiye ubuzima, aho kuba ugushyiraho bwa mbere igitekerezo cy’uko gusinda ku mugaragaro ari icyaha.

Ikibazo cy’imyambarire

Ku wa 29 Kanama 2026, mu gitaramo Diamond Platnumz Experience cyabereye kuri BK Arena, abakobwa bamwe bavuze ko basubijwe inyuma kubera imyambaro yabo, basabwa kubanza guhindura imyenda. Ibi byahise bitangiza impaka ku mbuga nkoranyambaga ku bijyanye n’umuco, ubwisanzure n’indangagaciro.

BK Arena ubwayo ifite Code of Conduct ivuga ko umuntu ashobora gukurwa mu birori cyangwa ahantu h’igikorwa kubera “inappropriate/offensive clothing or appearance,” ndetse n’ubusinzi cyangwa imyitwarire ibangamira abandi.

Ariko ibi ntibihwanye no kuvuga ko u Rwanda rwashyizeho itegeko rishya ribuza abagore bose kwambara imyenda runaka, ahubwo bibanze cyane ku bajya mu bitaramo. Icyabaye muri BK Arena cyakuruye impaka ku mipaka iri hagati y’amabwiriza y’ahantu runaka n’ubwisanzure bw’umuntu.

Mutesi Jolly ati: umuco ugomba kubahirizwa, ariko n’ubwisanzure bugatekerezwa

Mutesi Jolly wabaye Miss Rwanda 2016 ntiyashyigikiye uburyo bamwe bakumiriwe.
Yavuze ko u Rwanda rufite indangagaciro n’umuco bigomba kubungwabungwa, ariko ko imyambarire na yo ari igice cy’inganda ndangamuco, imideli n’ubukungu. Ku bwe, abyumva atya ati: “Hakwiriye kubaho uburinganire hagati y’umuco n’ubwisanzure bwo guhanga.”

Icyo Jolly yibandaho ni uko imyambarire ikwiriye kurebwa n’aho umuntu ari, igihe n’igikorwa arimo, kandi amabwiriza akamenyekanishwa mbere y’igikorwa.

Uwicyeza Pamela we avuga ko umugore atagomba gutegekwa icyo yambara

Uwicyeza Pamela, umugore w’umuhanzi The Ben, we yagaragaje igitekerezo gikomeye kurushaho.
Yavuze ati: “Nta mugore ukwiriye kubwirwa icyo agomba kwambara”, ashimangira ko kwikwiza ari amahitamo kandi ko imyambarire itagomba kuba urwitwazo rwo guhohotera cyangwa gutesha umugore agaciro.

Iki gitekerezo cyahise gihura n’ikindi cy’abantu bavuga ko umuco n’indangagaciro z’igihugu bigomba kugira umwanya mu myambarire.

Alliah Cool we abona ko gukurikiza indangagaciro ari byo byiza

Alliah Cool we ntiyemeranya na Pamela. Yagaragaje ko kwambara ukikwiza hakurikijwe ibyo Igihugu, ababyeyi n’Imana bashaka bitagomba gufatwa nk’aho ari uguhonyora umuntu. Yashimangiye ko imyambarire idakwiye gukuraho icyubahiro, indangagaciro z’umugore n’ibiranga igihugu.

Aha rero impaka ziba ziri hagati y’ibitekerezo bibiri: “Umuntu agomba kugira ubwisanzure bwo kwambara icyo ashaka,” n’undi ati: “Ubwisanzure bugomba kujyana n’umuco, icyubahiro n’amahame y’aho umuntu ari.”

Bibiliya yo ivuga iki ku myambarire?

Aha ni ho abakristo bashobora kubona ihuriro n’ibyo Leta cyangwa bamwe mu Banyarwanda bavuga. 1 Timoteyo 2:9 isaba abagore kwambara “mu buryo bukwiriye, bafite isoni no kwirinda.” 1 Petero 3:3–4 na ho hashyira imbere ubwiza bw’imbere aho gushyira umutima ku myambaro n’imitako yo hanze gusa.

Ibi ntibivuga ko Bibiliya itanga urutonde rw’amajipo, amapantalo cyangwa imyenda runaka umuntu atemerewe kwambara. Ariko ihame ryayo ni kwiyoroshya, kwirinda no kubaha umuntu n’aho ari.

Ni yo mpamvu umukristo ashobora kuvuga ati: “Niba sosiyete iri gutangira kwibaza ku myambarire itikwije, twebwe Abakristo twagombye kuba aba mbere mu kwambara neza no kugaragaza indangagaciro twizera.”

Ariko ntibisobanuye ko buri Munyarwandakazi agomba kwambara nk’umuyoboke wa ADEPR cyangwa nk’umuyoboke w’idini ya Islamu.

Ese u Rwanda rwaba ruri kuba igihugu gishingiye kuri Bibiliya na Korowani?

Nta gihamya y’uko Leta y’u Rwanda yavuze ko iri gushyiraho aya mabwiriza ishingiye kuri Bibiliya cyangwa Korowani, ahubwo cyari igitekerezo cy’umwanditsi. U Rwanda rufite gahunda n’amategeko by’Igihugu, kandi Leta igomba gukorera abaturage b’amadini atandukanye n’abatari abayoboke b’idini.
Ese kuba isi yanze ikintu Bibiliya na yo yanze ni ikimenyetso cyo gutekereza kabiri?

Niba abantu batandukanye, mu bihe bitandukanye no mu mico itandukanye, bagenda bagera ku mwanzuro umwe ku bintu bimwe, urugero ko ubusinzi bwangiza umuryango, ko ibiyobyabwenge bishobora kwangiza urubyiruko, ko ubusambanyi bushobora kugira ingaruka ku muryango, umukristo ashobora kubona muri ibyo ikimenyetso cy’uko hari indangagaciro z’abantu zihura n’inyigisho za Bibiliya.

Icyo dushobora kuvuga ni uko hari aho amategeko y’igihugu n’indangagaciro z’idini bihurira.

Abakristo bagomba gufata iya mbere?

Niba Leta irwanya inzoga zangiza urubyiruko, umukristo ntakwiye kuba umuntu ushaka uko yazihisha. Niba sosiyete itangiye kwibaza ku myambarire idakwiriye ahantu runaka, umukristo ushaka kubaho akurikije Bibiliya ashobora gufata iya mbere mu kwambara neza, aho gutegereza ko Polisi cyangwa undi muntu amutegeka.

Niba ibiyobyabwenge birwanyijwe, umukristo ntakwiriye kuba umwe mu babicuruza cyangwa mu babikwirakwiza. Niba Leta isaba kubahiriza amategeko, umukristo ashobora kuba intangarugero mu kuyubahiriza.

Ese u Rwanda ruri gufata izi ngamba kubera ko rwahisemo kubaka umuryango ufite ubuzima bwiza n’indangagaciro, cyangwa hari aho dushobora kubona ko hari isano yihariye n’amahame ya Bibiliya na Korowani?

Kugeza ubu, hari isano igaragara ku ndangagaciro, ariko nta gihamya ihagije ivuga ko Bibiliya cyangwa Korowani ari byo shingiro ry’amategeko ya 2026.