Iyo umuntu asomye Bibiliya yitonze, hari ikintu gikomeye ahita abona: ibyanditswe byinshi bigaragaramo isi y’abantu bo mu bihe byandikwagamo. Hari abami n’ubwami, ingabo zigendera ku mafarashi, amagare y’intambara, inkota, imiheto n’imyambi.

Ibi si ibintu abanditsi ba Bibiliya bihimbiye mu kirere; ni ibikoresho n’imiterere y’ubutegetsi n’intambara byari bizwi n’abantu bo muri ibyo bihe.

Ubushakashatsi ku mateka ya Isirayeli ya kera bugaragaza ko amafarashi n’amagare byari bifite uruhare rukomeye mu ntambara no mu buryo ubwami bwagaragazaga ububasha bwabwo.

Urugero rukomeye ruri mu Byahishuwe 19:11–16, aho Yesu agaragara ari ku farashi y’umweru, afite amazina arimo “Umwami w’abami n’Umutware w’abatware,” kandi inkota igasohoka mu kanwa ke.

Uyu munsi umuntu ashobora kwibaza ati: Kuki harimo ifarashi? Kuki harimo inkota? Kuki ari umwami w’abami? Kuki atagaragara mu ndege y’intambara cyangwa mu modoka ya gisirikare?

Ariko ikibazo gishimishije kurushaho ni ukureba icyo ayo mashusho yasobanuraga ku bantu bari babayeho icyo gihe.

Ubushakashatsi ku Byahishuwe bwerekana ko ishusho y’umugaba w’ingabo ugendera ku ifarashi y’umweru yari ishusho yari izwi mu isi ya Roma nk’ikimenyetso cy’umuntu utsinda n’ububasha bwa gisirikare; ndetse “Umwami w’abami” yari umutwe wari ufitanye isano n’abami b’Abaroma.

.Sci ELO igaragaza uko Ibyahishuwe ari igitabo cyakoresheje imvugo abantu bo muri icyo gihe bashoboraga kumva, ariko kikayihinduramo ubutumwa bw’uko ububasha bwa Kristo buruta ubwami bw’isi.

Aha ni ho ikibazo bamwe bibaza kigaruka. Iyo bishoboka ko umwanditsi wo muri 2026 ari we wandika Bibiliya, yari kuba ari kwandika ku isi y’uyu munsi, ishusho y’intambara ntiyari kuba ari imwe n’iyo mu gihe cy’amafarashi n’amagare.

Uyu munsi dufite imbunda, amasasu, bombe, indege z’intambara, misile, drones z’intambara, radar, satellites n’ibindi bikoresho.

Bityo, uwo mwanditsi ashaka gusobanura intambara akoresheje amashusho y’ibikoresho abantu bo mu gihe cye babona buri munsi, birashoboka ko yakoresha indege cyangwa drone aho gukoresha ifarashi n’igare. Ariko iryo ni igereranya ry’ibitekerezo, ntabwo ari ikintu ubushakashatsi bushobora kwemeza nk’ukuntu Bibiliya yari kuba imeze.

Ikindi, OUP Academic igaragaza ko Bibiliya itanditswe mu mwaka umwe. Ibitabo byayo byagiye byandikwa mu bihe bitandukanye, mu mico itandukanye no mu isi ya kera y’Abarabu, Abisirayeli, Abayuda n’Abaroma.

Abashakashatsi ku Isezerano rya Kera bashimangira ko kumva Bibiliya bisaba no kumva isi ya kera yo mu Burasirazuba bwo Hagati yari ikikije abanditsi n’abasomyi ba mbere. Ni yo mpamvu Bibiliya ikoresha amagambo nk’umwami, ubwami, ingabo, amafarashi n’amagare.

Si uko ayo magambo ari yo yonyine ashoboka mu mateka y’abantu, ahubwo ni uko ari yo yari afite ibisobanuro bikomeye mu isi abantu bari babayemo, bakabihuza n’uko Imana na yo yakoresha ibyo mu ntambara zayo.

None se “umwami” uyu munsi yaba “perezida”?

Umwanditsi wo muri 2026 yaba ari gusobanura ubutegetsi bw’igihugu kiyoborwa na perezida, rero ashobora gukoresha ijambo perezida, umukuru w’igihugu, ubutegetsi, guverinoma cyangwa irindi jambo rijyanye n’imiterere y’ubutegetsi bw’iki gihe. Ariko ntibivuze ko buri hantu hose Bibiliya ivuga “umwami” uyu munsi hagomba guhita hasimbuzwa “perezida.”

Impamvu ni uko hari aho “umwami” ari inyito y’umutegetsi, ariko ahandi ikaba ifite igisobanuro kirenze imiterere ya politiki. Urugero, “Umwami w’abami,” igitekerezo si umuntu wicaye ku ntebe y’ubutegetsi; ni ugushyira Kristo hejuru y’abandi bategetsi bose nk’uko umwami w’abami w’Abaroma wigaruriye Abayuda yari umwami uyobora abami yigaruriye.

Ubushakashatsi ku bwa SciELO ku Byahishuwe 19 bwerekana ko iyo mvugo yari ifite n’ibisobanuro bwo guhangana n’imvugo y’ububasha bw’abami n’abami b’Abaroma bo mu gihe cyayo.

Ikintu gishimishije kurushaho ni uko ubutumwa bushobora kuguma ari bumwe nubwo ikimenyetso cyahinduka.

Umuntu wo mu kinyejana cya mbere yarumvaga ati: umugaba w’ingabo aje ku ifarashi y’umweru maze agahita atekereza ku ntsinzi, ububasha n’ubutegetsi.

Umuntu wo mu 2026 ashobora kubona indege y’intambara cyangwa drone ijya hejuru y’intambara agahita atekereza ku bubasha bwa gisirikare. Ikoranabuhanga ryarahindutse, ariko igitekerezo cyo gutsinda, gutegeka no kugira ububasha gishobora gukomeza kumvikana.

Ubushakashatsi bwa vuba bwatangajwe na IBSA Africa mu bijyanye na hermeneutics bugaragaza ko Bibiliya idakwiriye gusomwa nk’aho yanditswe itari mu muco n’amateka runaka; ahubwo hakwiriye kurebwa n’imiterere y’icyo gihe ndetse n’uburyo umusomyi wo muri iki gihe yayumvaga.

Bityo, ntitwavuga ko Yesu “yari kuzaza muri drone” cyangwa “yari kuzaza mu ndege y’intambara”. Ibyo byaba ari ugukoresha igitekerezo cya none mu mwanya w’ikigereranyo cya kera.

Icyo dushobora kuvuga ni iki: iyo inyandiko nk’Ibyahishuwe iba yaranditswe bwa mbere mu isi y’ikoranabuhanga rya 2026, birashoboka ko umwanditsi yari gukoresha amashusho n’amagambo abantu bo muri icyo gihe bumva neza kugira ngo atange ubutumwa bumwe.