Kuva ku mpaka z’imyambarire mu nsengero, ku ifatwa ry’umukobwa wambaye imyenda yavuzweho ko iteye isoni, kugeza ku bibazo byongeye kubura mu 2026, imyambarire imaze imyaka myinshi ari ikibazo gihuza umuco, amategeko, imyemerere n’ubwisanzure bw’umuntu. Ariko se muri izi mpaka zose, Abakristo n’amatorero bafite uruhe ruhare?

Ikibazo cy’imyambarire mu Rwanda si icya 2026. Ni impaka zimaze imyaka, aho bamwe bavuga ko imyambarire igenda itandukira indangagaciro nyarwanda n’imyemerere, abandi bakabona ko ikibazo atari imyenda umuntu yambaye ahubwo ko ari uburyo amategeko ashyirwa mu bikorwa n’uko abantu bahabwa ubwisanzure bwo kwihitiramo uko bambara.

Mu 2017, iki kibazo cyari cyaramaze no kugera mu nsengero. Hari impaka zakozwe ku myambarire ikwiriye ku muntu ugiye gusenga, aho bamwe mu bakristo bashimangiraga ko umwambaro w’umuntu usengera mu rusengero ugomba kuba ugaragaza icyubahiro no kwiyoroshya. Icyo gihe hari n’abibutsaga ko Bibiliya ishyira imbere imyambarire irangwa no kwiyoroshya.

Ariko ikibazo cyaje gufata indi ntera ubwo imyambarire yatangiraga kuvugwa mu rwego rw’amategeko.

2022 ikibazo cy’umukobwa cyongeye gukongeza impaka

Muri Kanama 2022, amakuru ari kuri Nation Africa agaragaza uko Liliane Mugabekazi yafashwe nyuma yo kwitabira igitaramo cy’umuhanzi Tayc cyabereye muri BK Arena. Abashinjacyaha bavuze ko yari yambaye imyenda yerekanaga ibice by’umubiri babonaga ko bitagomba kugaragara mu ruhame, maze bamushinja icyaha cyo gukora ibiteye isoni mu ruhame.

KT Press igaragaza ko icyo gihe Polisi y’u Rwanda na yo yashimangiye ko imyitwarire iteye isoni mu ruhame ishobora guhanwa n’amategeko. Ibi byateje impaka zikomeye mu Gihugu, cyane cyane ku kibazo cyo kumenya aho “imyambarire idakwiriye” itandukaniye n’icyaha cyo gukora ibiteye isoni mu ruhame.

Amategeko y’u Rwanda ateganya icyaha cyo gukora ibiteye isoni mu ruhame, ariko ikibazo cyakomeje kuba ukumenya neza niba buri myambaro abantu bamwe bafata nk’idakwiye ihita iba icyaha. Ni ho impaka zishingiye ku bisobanuro by’amategeko n’uburyo ashyirwa mu bikorwa zakomeje kugaruka.

2023 habonetse imibare ivuga uko Abanyarwanda babona imyambarire

Mu 2023, Inteko y’Umuco yashyize ahagaragara ubushakashatsi ku myambarire y’Abanyarwanda bwakozwe mu 2022–2023.

Kigali Today igaragaza ko ubu bushakashatsi bwakorewe ku bantu 385. 76.6% bavuze ko imyambarire y’Abanyarwanda muri rusange ari myiza, mu gihe 23.4% bavuze ko hari ibitagenda neza. Mu matsinda y’abantu bavuzweho kugaragaraho imyambarire inengwa, urubyiruko rwavuzwe ku kigero cya 90.2%, abantu bakuru 12%, naho abana 7.6%.

Ariko iyi mibare ntivuze ko 90.2% by’urubyiruko rw’u Rwanda rwambara nabi. Ahubwo bivuga ko mu bantu babajijwe, abenshi mu bavuze ko hari imyambarire inengwa bayihuza n’urubyiruko.

Ibi byerekanye ko ikibazo kitari ku myenda gusa. Hari ikibazo cy’imyumvire y’abakuze ku rubyiruko, impinduka z’imico, imbuga nkoranyambaga, imyambarire mpuzamahanga n’uburyo indangagaciro za kera zihura n’ubuzima bushya.

2026 ikibazo cyongeye kugaruka ku mugaragaro

Mu 2026, impaka zarushijeho gukomera.

Chimp Reports, ihamya neza uko mu minsi ishize, bamwe mu bagore bitabiriye igitaramo cya Diamond Platnumz cyabereye i Kigali bavuzweho kubuzwa kwinjira kubera imyambaro abayobozi b’umutekano babonaga ko idakwiriye.

Ibi byongeye kuzamura ikibazo cy’uko “imyambarire idakwiriye” isobanurwa n’uwo ari we, ndetse n’uko amategeko y’Igihugu atandukanywa n’amabwiriza y’ahantu runaka.

Nyuma yaho, amashusho yakwirakwiye ku mbuga nkoranyambaga agaragaza abapolisi bafata ku gahato umukobwa wambaye akajipo kagufi muri gare ya Rubavu. Polisi y’u Rwanda yatangaje ko uwo mukobwa yarekuwe, kandi ko abapolisi bagaragaye muri ayo mashusho bafashwe kugira ngo hakorwe iperereza ku byabaye.

Ibi byatumye ikibazo kirenga imyambarire ubwayo. Hatangiye kubazwa niba kurwanya imyambarire umuntu afata nk’idakwiriye bishobora gukorwa mu buryo buhuye n’icyubahiro cya muntu, amategeko n’uburenganzira bwe.

Ariko noneho ikibazo gikomeye ni iki: Abakristo bo bari he?

Iyo usubije amaso inyuma, usanga Abakristo batari hanze y’iki kibazo.

Kuva kera, ubukristo bwagiye buvuga ku bwiyoroshye, kwifata no kutagendera ku byifuzo by’umubiri gusa. Bibiliya, muri 1 Timoteyo 2:9 isaba abagore kwambara “imyambaro ibaha icyubahiro, biyoroshya kandi bafite umutima w’ubwenge.” Muri 1 Petero 3:3–4 na ho, Petero ashyira imbere ubwiza bw’imbere aho kuba imitako n’ibigaragara inyuma.

Ariko aha ni ho ikibazo gikomeye gitangirira. Ese itorero ry’u Rwanda ryigeze rigira uruhare rugaragara mu kwigisha urubyiruko impamvu yo kwambara mu buryo bwiyubashye, cyangwa ryagiye ryibanda cyane ku kubwira abantu ibyo batagomba kwambara?

Ese abapasiteri, abashumba, ababyeyi n’abarimu b’amadini baganiriye bihagije n’urubyiruko ku mpamvu imyambarire ishobora kuba ikibazo cy’umuco, icyubahiro n’uburyo umuntu yiyubaha? Cyangwa se twategereje ko Polisi, inkiko n’abashinzwe umutekano ari bo bazajya basobanurira abantu imyambarire ikwiriye?

Iki kibazo ni ingenzi kuko ubukristo ntibushingira ku gihano cy’amategeko gusa. Umukristo wigishwa ko hari ibyo adakwiriye gukora kubera ko amategeko abihana gusa aba ataragera ku rwego rwo kumva ihame riri inyuma y’icyo kintu.

Umuntu ashobora kutambara imyenda runaka atari uko atinya gufatwa na Polisi, ahubwo ari ukubera ko yiyubaha, yubaha abandi kandi akurikiza amahame y’imyemerere ye.

Ariko na none itorero ntirigomba guhinduka Polisi y’imyambarire

Ku rundi ruhande, ikibazo ntigikwiriye guhinduka uburyo bwo guha amadini ububasha bwo kugenzura buri myambaro umuntu yambara. Ni ngombwa gutandukanya ibintu bitatu: amahame ya gikirisitu, umuco nyarwanda n’amategeko y’Igihugu.

Umukristo ashobora kugira amahame ye ku myambarire. Umuryango nyarwanda ushobora kugira ibyo ushyira imbere nk’indangagaciro. Leta na yo ikagira amategeko agenga imyitwarire mu ruhame.

Ariko ibyo byose ntibigomba kuvangwa ku buryo imyemerere y’umuntu ihita iba itegeko rya Leta. Ni na yo mpamvu impaka zo muri 2026 zagaruye ikibazo gikomeye: niba amategeko ahana “ibiteye isoni mu ruhame”, ese ni nde usobanura neza icyo igikorwa giteye isoni ari cyo?

Tugendeye kuri KT Press, kugeza ubu, raporo nshya zigaragaza ko nta tegeko rishya rya 2026 ryashyizweho ribuza Abanyarwanda kwambara amajipo magufi cyangwa imyenda runaka ku Gihugu hose. Ahubwo impaka zishingiye ku gukoresha itegeko risanzwe ryerekeye ibiteye isoni mu ruhame, amabwiriza y’ahantu runaka ndetse n’uburyo abayobozi baryubahiriza.

Ahari ikibazo si imyenda gusa

Imyambarire ishobora kuba igice kimwe cy’ikibazo kinini cyane: uko umuryango ushaka kurera urubyiruko mu gihe isi ihinduka vuba.

Imbuga nkoranyambaga zahinduye uko urubyiruko rubona ubwiza. Abahanzi n’ibyamamare bagira uruhare mu kumenyekanisha imideri mishya. Ababyeyi bafite indangagaciro bashaka kurinda abana babo. Amatorero na yo afite inyigisho zayo.

Hagati aho, Leta ishaka ko amategeko yubahirizwa, ariko na yo igomba gusobanura neza icyo amategeko asaba kugira ngo umuntu atazahanirwa ibintu bidafite ibisobanuro bihamye.

Ni yo mpamvu ikibazo cy’imyambarire mu Rwanda kugeza muri 2026 kidakwiye gusubizwa gusa ngo “abantu barambara nabi” cyangwa ngo “abantu bafite uburenganzira bwo kwambara icyo bashaka.”

Ikibazo gikwiye kubazwa ni iki: Ni nde ugomba kwigisha indangagaciro? Ni nde ugomba gushyiraho imbibi? Ni nde ugomba kuzubahiriza? Kandi se, Abakristo n’amatorero bafite uruhare uruhe mu gutanga igisubizo mbere y’uko ikibazo kigera kuri Polisi n’inkiko?

Ahari iki ni cyo gihe amatorero adakwiriye gutegereza ko imyambarire iba ikibazo cy’amategeko kugira ngo atangire kuyiganiraho. Kuko niba ubukristo bushaka guhindura umuntu imbere, imyambarire ishobora kuba imwe mu ngingo zaganirwaho, ariko ntigomba kuba ari yo gipimo cyonyine cy’ubukristo bw’umuntu.

Mu yandi magambo, ikibazo ntigikwiriye kuba ngo “uyu muntu yambaye iki?” gusa, ahubwo gikwiriye no kuba ngo “uyu muntu yigishijwe iki, akurikiza iki, kandi umuryango we wamufashije ute kumenya icyubahiro, kwifata n’ubwisanzure bifite aho bigarukira?”

Kugeza muri 2026, amateka y’imyambarire mu Rwanda aracyandikwa. Kandi muri ayo mateka, ikibazo cy’Abakristo ntikikiri icyo kubaza niba bafite icyo bavuga gusa, ahubwo ni ukumenya niba hari icyo bari gukora.