Ubushakashatsi bushya burimo gukorerwa mu burasirazuba bwa Turukiya, aho Bibiliya ivuga ko ari ho inkuge ya Nowa yahagaze, mu misozi ya Ararati, ahantu ubwaho hameze nk’ubwato hazwi cyane kubera kuvugwa ko hashobora kuba harahagaze Inkuge ya Nowa ikahishushanya, bwageze ku cyiciro gishya.
Abashakashatsi bamaze kuva ku kureba isura y’aho hantu gusa no gukoresha ibyuma bibona ibiri munsi y’ubutaka, batangira gucukura no kuvana munsi y’ubutaka ibice byo kujyana muri laboratwari. Ibi ni byo bituma ubu bushakashatsi bw’uyu mwaka bukurikiranwa cyane kurusha ubushakashatsi bwabanje.
Ubushakashatsi bwa Cumhuriyet University, bugaragaza ko aho hantu ari ahitwa Durupınar, hafi ya Doğubayazıt mu ntara ya Ağrı. Hafite uburebure bwa metero hafi 157 ujya hasi, kandi isura yaho imeze nk’iy’ubwato. Ni nk’uko warambika ikintu nk’igikombe mu cyondo, noneho icyo cyondo ukazagikuramo nyuma, ariko ishusho yacyo igasigaramo.
Kuva mu 1959, ubwo iyo shusho yamenyekanaga, abantu batandukanye bagiye bavuga ko ishobora kuba ari ibisigazwa by’Inkuge ya Nowa, mu gihe abandi bashakashatsi bo bavuga ko ari imiterere karemano y’ubutaka n’amabuye.
Ni yo mpamvu ubushakashatsi bushya butagamije kureba niba hasa n’ubwato, ahubwo bukaba bugamije kumenya ikiri munsi yabwo koko.
Uyu mushinga washyizweho mu buryo bweruye kugira ngo hakorwe ubushakashatsi ku kibazo cy’uko aho hantu hashobora kuba hari ibisigazwa by’Inkuge ya Nowa.
Uyobowe na Porofeseri Cenker Atila wo muri Kaminuza ya Sivas Cumhuriyet, ku bufatanye n’itsinda ry’abashakashatsi rya Noah’s Ark Scans. Umushinga wahawe uruhushya n’inzego za Turukiya kandi witabirwa n’abahanga bagera kuri 20 baturuka mu bihugu bitanu.
Icyakora, hari itandukaniro rikomeye hagati yo gushaka Inkuge ya Nowa no kuvuga ko bayibonye. Kugeza ubu ntibaravuga ko bayibonye cyangwa ko bayemeje. Ahubwo barimo kugerageza kubona ibimenyetso bishobora gusubiza icyo kibazo.
Mu gihe cy’ubushakashatsi bw’uyu mwaka, bwatangiye ku wa 28 Kamena 2026 bukarangira ku wa 11 Nzeri 2026, abashakashatsi babanje gukora amakarita arambuye y’aho hantu, bakoresha ibikoresho bifasha kureba imiterere y’ubutaka, kugira ngo barebe ibiri munsi y’ubutaka kugera hafi kuri metero 70.
Ibyo bipimo byagaragaje ahantu hari ibintu bitandukanye, harimo imyanya isa n’aho hari ubusa, imirongo igororotse n’ahantu hasa n’ibice by’inyubako cyangwa inzira.
Intego ni ukureba niba harimo ibisigazwa by’ibintu byigeze kuba bizima, nk’ibiti, cyangwa ibindi bimenyetso byerekana ko abantu baba barigeze kubaka cyangwa gukoresha icyo kintu.
Ku wa 29 Nzeri 2026, amashusho yasohowe na Reuters Connect yerekanye abashakashatsi bakomeje gukoresha imashini zipima ibiri munsi y’ubutaka no gucukura aho hantu.
Umushakashatsi Andrew Jones yavuze ko batangiye uyu mushinga muri Nyakanga bashaka gukora ubushakashatsi ku Inkuge ya Nowa, kandi ko nyuma yo kubona ibimenyetso bidasanzwe munsi y’ubutaka batangiye gufata ibice by’ubutaka bakabisuzuma.
Porofeseri Atila na we yavuze ko hari imyanya radar yerekanye isa n’inzira ndetse n’ahantu hashobora kuba hari ibyumba bibiri ku mpande. Ariko Reuters yagaragaje neza ko ubu bushakashatsi butaragaragaza ko aho hantu harimo ibisigazwa by’Inkuge ya Nowa.
Icyo abashakashatsi bategereje ubu si andi mafoto y’aho hantu, ahubwo ni ibisubizo by’ibyo bakuye munsi y’ubutaka. Ibyo bice bigomba gusuzumwa kugira ngo hamenyekane imyaka yabyo, imiterere yabyo n’uko byaba bifitanye isano n’ibikorwa bya kera by’abantu.
Kaminuza ya Sivas Cumhuriyet yatangaje ko ibice by’ubutaka byafashwe byashyikirijwe laboratwari zo muri Ankara kugira ngo bikorerwe ibizamini birimo kureba imyaka yabyo hakoreshejwe ibipimo bya karubone, ndetse no gushaka ibimenyetso by’ibinyabuzima byasigaye mu butaka. Ibisubizo by’isesengura n’andi makuru yose yakusanyijwe biteganyijwe gukomeza gusuzumwa kugeza mu 2027.
Niba ubushakashatsi bwo kuri Durupınar, hafi y’Umusozi wa Ararati, bwagera ku mwanzuro wemewe n’abahanga ko ibyo biri munsi y’ubutaka ari ibisigazwa by’Inkuge ya Nowa, byaba ari ikintu cyahindura cyane uko abantu benshi batekereza ku nkuru y’Umwuzure uvugwa muri Bibiliya.
Ibyo byatuma abantu batandukanye bongera gusuzuma uko babonaga inkuru ya Nowa n’Umwuzure, cyane cyane ababonaga ko Umwuzure ari inkuru idashobora kuba yarabaye mu mateka.
Byanagira ingaruka no ku buryo bamwe babona ibijyanye n’iherezo ry’isi, kuko kubonwa kw’ibimenyetso bifatika by’Umwuzure wa kera byatuma abahakana iherezo riri imbere bareka guhakana.
Icy’ingenzi ni uko kugeza ubu abashakashatsi batigeze batangaza ko babonye cyangwa bemeje Inkuge ya Nowa; ubushakashatsi bw’uyu mwaka bwakoresheje radar yo munsi y’ubutaka, hafatwa n’ibice by’ubutaka bigiye gupimwa muri laboratwari, kandi kaminuza yavuze ko ibisubizo byuzuye biteganyijwe gukomeza gutangazwa no gusuzumwa mu 2027.
Ubushakashatsi bwo mu mwaka utaha ni bwo buzashyira akadomo ku kwibaza niba koko ari ho Inkuge ya Nowa yahagaze